خبرگزاری حوزه | حامد شیخی، کارگردان نمایشهای آیینی و سنتی در گفتوگو با خبرگزاری حوزه با بیان اینکه نمایشهای آیینی شناسنامه فرهنگی ما هستند و اگر از آنها مراقبت نکنیم، بخشی از هویت جمعیمان را از دست میدهیم اظهار کرد: این گونههای نمایشی ریشه در اعماق تاریخ، باورهای مردم و سبک زندگی ایرانی دارند و به همین دلیل باید بیش از گذشته مورد توجه جامعه هنری قرار بگیرند. هنر آیینی فقط یک فرم نمایشی نیست، بلکه یک زبان فرهنگی است؛ زبانی که با آن میتوانیم تاریخ، اندیشه، اخلاق و ارزشهای خود را منتقل کنیم.
وی ادامه داد: یکی از دغدغههای من این است که نسل جوان کمتر با نمایشهای اصیل آشناست. امروز جوانان بیشتر با نمایشها و تولیدات مدرن مواجه میشوند و این طبیعی است، اما من معتقدم اگر فرصت آشنایی فراهم شود، آنها بهسرعت با نمایشهای سنتی ارتباط برقرار میکنند. زیرا این نمایشها سرشار از حس، رنگ، موسیقی و روایتهای جذاب هستند. ما باید پلی باشیم میان گذشته و امروز؛ نه اینکه نسل جدید را مجبور کنیم چیزی را دوست داشته باشند، بلکه کمک کنیم زیبایی آن را کشف کنند.
شیخی در بخش دیگری از سخنان خود بیان کرد: مشکل اصلی این است که بسیاری از گروههای نمایش آیینی امکانات کافی ندارند. هنوز سالنهایی وجود دارد که امکانات نور و صدا بهشکل استاندارد برای اجرای نمایشهای سنتی تنظیم نشده است. این نوع نمایشها بهدلیل فرم اجراییشان، نیازمند توجه ویژهای در طراحی صحنه و نور هستند. ما بارها دیدهایم که یک اثر خوب به دلیل نبود امکانات درست دیده نشده یا حتی با سوءبرداشت مواجه شده است.
وی با اشاره به تجربههای شخصی خود گفت: من در طول سالها فعالیتم، بارها شاهد بودهام که نمایشهای آیینی چه تأثیر عمیقی بر مخاطبان میگذارند. مردم در این نمایشها بخشی از تاریخ خود را میبینند. یکبار بعد از اجرای یکی از نمایشهایم، پیرمردی به من گفت که «این نمایش مرا به دوران کودکیام برد، زمانی که با پدرم به مراسم مذهبی محله میرفتیم». این ارتباط عاطفی بینظیر است و کمتر در نمایشهای مدرن اتفاق میافتد.
این کارگردان در ادامه افزود: البته لازم است بگویم که برخی از هنرمندان ما، بهخصوص نسل جوانتر، علاقه دارند نمایش آیینی را با تکنیکهای مدرن ترکیب کنند. من با این مسئله مخالفتی ندارم، به شرطی که چارچوبهای اصلی نمایش آیینی دچار خدشه نشود. ما اگر میراثدار یک سنت هستیم، باید در حفظ اصول آن حساستر باشیم. نوآوری لازم است، اما نه به قیمت از بین رفتن ریشهها.
شیخی درباره وضعیت پژوهش در حوزه نمایشهای آیینی نیز اظهار کرد: هنوز پژوهشها در این حوزه کافی نیست. بسیاری از منابع ما شفاهی هستند و اگر ثبت نشوند، برای همیشه از بین میروند. من اعتقاد دارم دانشگاهها و مراکز پژوهشی باید همکاری بیشتری با هنرمندان داشته باشند. هنر آیینی بدون شناخت زمینه اجتماعی، مذهبی و تاریخیاش قابل درک نیست. ما نیازمند پژوهشهای میدانی هستیم؛ پژوهشهایی که روایتهای مردم، قصهها و آیینهای کوچک و بزرگ محلی را ثبت کند.
وی افزود: نکته مهم این است که نمایش آیینی یک هنر مردمی است. برخلاف بسیاری از شاخههای تئاتر که ریشه در ادبیات یا نظریه دارند، نمایشهای سنتی از دل مردم آمدهاند. این نمایشها مانند تعزیه، شبیهخوانی، پردهخوانی، نقالی و آیینهای نمایشی محلی، همگی به تجربه زیسته مردم وابستهاند. اگر از مردم دور شویم، از منبع الهام اصلیمان نیز دور شدهایم. من همیشه سعی کردهام در طول تمرین و اجرا با مردم گفتوگو کنم، نظراتشان را بشنوم و از تجربههایشان استفاده کنم.
این کارگردان در بخش دیگری از صحبتهای خود با تأکید بر اهمیت آموزش گفت: متأسفانه در بسیاری از مراکز آموزشی، نمایش آیینی تنها بهصورت سطحی تدریس میشود. هنرجو باید بتواند این نمایشها را لمس کند، آنها را تجربه کند، در کارگاهها شرکت کند و از استادان باسابقه یاد بگیرد. آموزش فقط مطالعه نیست؛ نمایش آیینی یک تجربه زنده و عملی است. ما نیاز داریم نسل جدید را نه فقط با تئوری، بلکه با اجرا و کار عملی تربیت کنیم.
وی ادامه داد: در سالهای اخیر تلاش کردهام کارگاههایی ویژه جوانان برگزار کنم. هدفم این بوده که آنها را با لحن، بیان، موسیقی و بدنیت نمایشهای آیینی آشنا کنم. بسیار خوشحالکننده است که میبینم بسیاری از این جوانان مشتاقانه به این هنر روی آوردهاند. اما برای تداوم این روند، باید حمایتهای بیشتری صورت گیرد. نمیتوان از جوانان انتظار داشت وارد عرصهای شوند که امکاناتش محدود و آینده اقتصادی آن نامشخص است.
شیخی با اشاره به نقش رسانهها در ترویج نمایشهای آیینی اظهار کرد: رسانهها میتوانند نقش بسیار مؤثری داشته باشند. اگر معرفی درست و تخصصی صورت گیرد، مردم برای دیدن این نمایشها ترغیب میشوند. رسانه همانقدر که میتواند یک جریان هنری را تقویت کند، میتواند آن را به حاشیه ببرد. ما باید از این ظرفیت به نفع هنر آیینی استفاده کنیم.
وی افزود: نمایشهای آیینی فقط برای مناسبتهای خاص نیستند. این تصور غلطی است که گاهی دیده میشود. درست است که بسیاری از آنها ریشه مذهبی یا آیینی دارند، اما میتوان با اقتباس و خلاقیت، مفاهیم اخلاقی، اجتماعی و حتی خانوادگی را نیز در قالب آیینی روایت کرد. این هنر ظرفیتهای بیشماری دارد که هنوز بهطور کامل از آن استفاده نشده است.
وی همچنین درباره لزوم ثبت و مستندسازی اجراها گفت: بارها پیشنهاد دادهام که یک آرشیو ملی برای نمایشهای آیینی ایجاد شود. ما اجراهای ارزشمند زیادی داشتهایم که یا فیلم مناسبی از آنها تهیه نشده یا در آرشیوهای پراکنده نگهداری میشوند. این در حالی است که نسلهای آینده نیازمند دسترسی به این اجراها هستند. مستندسازی یک وظیفه فرهنگی است، نه یک کار اختیاری.
شیخی در پایان با تأکید بر اینکه آینده نمایشهای آیینی روشن است، اظهار کرد: هرچند مشکلات فراوان است، اما عشق و علاقه مردم و هنرمندان به این گونه نمایشی، به من امید میدهد. من باور دارم اگر برنامهریزی دقیق، حمایت کافی و توجه پژوهشی و آموزشی وجود داشته باشد، نمایش آیینی نهتنها حفظ میشود، بلکه میتواند جایگاه مهمتری در فرهنگ معاصر پیدا کند. هنر آیینی آینه ماست؛ اگر آن را غبارروبی کنیم، تصویرمان واضحتر دیده خواهد شد.
انتهای پیام
نظر شما